Publiek geld heeft een publieke verantwoordelijkheid
Elke euro die een gemeente uitgeeft via aanbestedingen is een keuze. Een Ethical Procurement Policy (EPP) zorgt ervoor dat die keuze niet bijdraagt aan mensenrechtenschendingen, oorlogsmisdaden of andere ernstige schendingen van internationaal recht.
Een EPP is een beleidskader waarmee overheden bedrijven kunnen uitsluiten van aanbestedingsprocedures als die bedrijven betrokken zijn bij grove schendingen van mensenrechten of internationaal humanitair recht. Dat is geen politieke statement — het is een juridische verplichting. Zowel internationaal recht als Europese wetgeving verplichten lokale overheden om geen publiek geld te besteden aan bedrijven die medeplichtig zijn aan internationale misdrijven.
Waarom nu?
De EU-richtlijn voor overheidsopdrachten uit 2014 biedt aanbestedende diensten al de tools om op te treden. Artikel 57 maakt het mogelijk bedrijven uit te sluiten op grond van “ernstig professioneel wangedrag” — een breed begrip dat deelname aan systematische mensenrechtenschendingen uitdrukkelijk omvat. Aanvullend verplicht artikel 18(2) overheden actief te controleren of opdrachtnemers internationale normen naleven op het gebied van arbeids-, milieu- en sociaal recht.
De strategie: van motie tot beleid
Het aannemen van een EPP verloopt in herkenbare stappen. De meest effectieve aanpak begint bij de gemeenteraad:
- Indienen van een motie — Raadsleden dienen een motie in die de gemeente oproept een EPP te adopteren. Een voorbeeldtekst is beschikbaar in het Operational Guide for an Ethical Procurement Policy, opgesteld door BDS National Committee en het European Legal Support Center (ELSC).
- Verankering in aanbestedingscontracten — De gemeente voegt mensenrechtenclausules toe aan standaardcontracten, gebaseerd op internationaal erkende normen zoals de UN Guiding Principles on Business and Human Rights en de OESO-richtlijnen.
- Screening en handhaving — Via due diligence-procedures worden inschrijvers gecontroleerd. Bedrijven die betrokken zijn bij ernstige schendingen worden uitgesloten — vóór, tijdens of na de aanbestedingsprocedure.
Steden als Gent, Bologna en Dublin zijn al voorgegaan. Het document toont aan dat een EPP juridisch houdbaar is en tegenstanders van discriminatie of concurrentiebeperking ongegrond zijn.
Wil je meer weten of aan de slag met een EPP in jouw gemeente? Download het volledige Operational Guide voor juridische onderbouwing, voorbeeldmotieteksten en concrete clausules.